آموزش مترجمی – جلسه 5 (مقدماتی) – خـانـه کـتـاب دقـیـق
Menu
motarjemi

آموزش مترجمی – جلسه 5 (مقدماتی)

به دنبال سری جلسه های آموزش مترجمی، پنجمین جلسه به ادامه موضوع مهم دستور و قواعد زبان با روش آشنایی با جمله های هسته ای (جلسه 4) اختصاص دارد. جهت استفاده از سایر مطالب به مخزن اطلاعات دقیق مراجعه کنید. نظر ارزشمندتان را در قسمت نظرات بنویسید. یکی از بهترین درسهایی که مبنای شروع کار مترجمان نوپا و مروری بر دانش مترجمان متخصص است و اشخاص زیادی هم دیدم دنبال این درس هستند 💠


جمله  ی هسته ای شماره ی دو

گزاره ی این جمله ها دارای فعل ناگذرا (لازم) است و ممکن است فعل آن با انواع قیدها یا عبارات قیدی همراه باشد.

1. Five old trees fell.

1. پنج درخت کهنسال فرو افتاد.

در فارسی در جمله هایی که فاعل (یا نهاد) غیر ذیروح و جمع است، معمولا فعل با فاعل مطابقت نمی کند و به صورت مفرد به کار می رود، «مگر هنگامی که صفات جانداران را به آن نسبت دهند یا هنگامی که احتمال ابهام یا خلط مفاهیم در کار باشد».

مثال: برگها با باد زمزمه می کردند (مورد اول). کشف اخیر مؤید نتایج پژوهشهایی است که نشان داده اند خلاقیت ذهنی با عدم تمرکز حواس همراه است (مورد دوم). در مثال دوم با آوردن فعل جمع «داده اند» روشن می شود که نهاد جمله «پژوهشها» است و نه «کشف اخیر».

2. We listened carefully. به دقت گوش کردیم

3. We walked for five miles.   هشت کیلومتر راه رفتیم

در اینجا for مقدار را نشان می دهد و می توان در ترجمه به فارسی آن را حذف کرد.

4. The meeting lasted for two hours.

مقیاسها و اوزان غربی را بهتر است هنگام ترجمه به مقیاسها و اوزان رایج در زبان فارسی تبدیل کرد. مثلاً در این جمله بهتر است مایل را به کیلومتر تبدیل کنیم و در جمله بیاوریم تا خواننده ی فارسی زبان فوراً متوجه مقدار مسافت بشود.

4. جلسه دو ساعت به طول انجامید.

در اینجا for مدت را نشان می دهد و می توان در ترجمه آن را حذف کرد. در پاره ای از موارد برای for می توان معادل «به مدت» را گذاشت.

5. It cost ten dollars.    ده دلار خرج برداشت

در ترجمه ی این جمله It را حذف می کنیم زیرا با توجه به جمله هایی که قبل از این متن آمده، مشخص است که مرجع It چیست. دیگر اینکه چون در فارسی ساخت دستوریی که درست مطابق ساخت دستوری جمله ی فوق باشد نداریم. پس در ترجمه ی آن ساخت دستوری این جمله را براساس ساختهای متداول در زبان فارسی تغییر می دهیم.

6. We stopped have a rest.

7. موافقت کردند که به ما بپیوندند.

در بعضی از جمله هایی که قابل تأویل به جمله های هسته ای دسته دوم است، پس از فعل، مصدر to+verb قرار می گیرد که غالباً به جای in order to و برای نشان دادن مقصود از انجام  دادن کاری در جمله می آید. در این صورت می توان آن را به «تا» یا « که» ترجمه کرد. خانه کتاب و ترجمه دقیق


 تمرین: با توجه به نزدیکترین و مصطلح ترین معادل، جمله های زیر را پس از تقسیم به نهاد و گزاره به فارسی برگردانید.نثر محاوره ای به کار نبرید.

  1. She went upstairs.
  2. We didn’t go anywhere last week.
  3. He arrived home late.
  4. We waited for an hour or two.
  5. It weight five tons.

(جمله شماره 5 را باید با در نظر گرفتن توضیحی که در برابر مثال شماره 5 آمده است ترجمه کنید. در این صورت ساخت دستوری جمله در فارسی تغییر می کند.)


جمله هسته ای شماره سه

جمله هایی که گزاره آنها دارای فعل گذرا (متعدی) است؛ این جمله ها یا دارای یک مفعول است که مفعول مستقیم به حساب می آید یا دارای دو مفعول است، یکی مستقیم و دیگری غیر مستقیم.

1. Children often break their toys.   کودکان غالباً اسباب بازیهای خود را می شکنند

2. She bought a book for her brother.   کتابی برای برادرش خرید

3. She bought the book for her brother. کتاب را برای برادرش خرید

تفاوت جمله های 2و 3 در این است که در جمله 2 کتاب بخصوصی مورد نظر نویسنده یا گوینده نیست و به همین دلیل در ترجمه آن به فارسی «ی» نکره را در برابر «a» به کار می بریم. اما در جمله 3 کتاب بخصوصی مورد نظر است و در نتیجه، علاوه بر آنکه نیازی به «ی»نکره نیست، باید پس از مفعول «را» هم به نشانه معرفه شود.

4. The wounded were left behind.

در زبان انگلیسی جمله های مجهول کابرد وسیعی دارد، بویژه در متون علمی. حال آنکه این جمله ها در فارسی کاربرد کمتری دارد و غالباً در ترجمه به جمله های معلوم برگردانده می شود (نجفی، «گلدان توسط بچه شکسته شد»).

ترجمه جمله فوق به «زخمی شدگان برجای گذاشته شدند» از نظر ساخت دستوری با جمله شماره 4 برابر است، اما در فارسی چندان مصطلح نیست. جمله فوق را می توان چنین ترجمه کرد:

4. زخمی شدگان را جا گذاشتند.

5. I like to swim.   دلم می خواهد شنا کنم

6. I like swimming.   شنا کردن را دوست دارم

دو جمله 5 و 6 از نظر معنا با یکدیگر کاملا متفاوتند. در جمله شماره 5 گوینده به این نکته اشاره می کند که در موقعیت خاصی (مثلاً حالا) دلش می خواهد شنا کند، حال آنکه در جمله شماره 6 منظور گوینده این است که به طور کلی ورزش شنا را دوست دارد. این دو جمله را باید با توجه به این وجه تمایز معنایی ترجمه کرد.

7. Add to what you have already written the example I have written on the blackboard.

هرگاه مفعول های مستقیم و غیرمستقیم، به جای یک یا دو کلمه، از عبارتی تشکیل شوند، جمله مرکب به حساب می آید و باید پس از تأویل به جمله های هسته ای شماره سه، به فارسی ترجمه شود.

7. مثال هایی را که روی تخته سیاه نوشته ام به آنچه نوشته اید اضافه کنید.

نکته اول: جمله فوق امری است و نهاد آن (you) حذف شده است.

نکته دوم: در جمله فوق already را می توان «تا کنون» یا «تا به حال» ترجمه کرد، اما چون با استفاده از ماضی نقلی (نوشته ام) معنای این کلمه در جمله فارسی مستتر است، می توان آن را حذف کرد.

نکته سوم: در ترجمه این جمله جای مفعول مستقیم تغییر کرده است، زیرا به این شکل در فارسی رایجتتر است. جابه جایی اجزای جمله زمانی در ترجمه مجاز است که هدف تنها روانتر شدن نثر ترجمه باشد.


تمرین: جمله های متون زیر را پس از تقسیم به نهاد و گزاره و تعیین هویت دستوری اجزای هر یک، با توجه به نزدیکترین و مصطلح ترین معادلها، به فارسی برگردانید. نثر محاوره ای به  کار نبرید.

1. To make their democracy work, citizens not only had to take part in the assemblies, serve as government officials and pay taxes, but also had to play an active role in the administration of Justice.

2. Whenever possible. Greeks preferred to travel by sea and were famous sailors. The best season of the year for sailing was summer. Ships captains preferred to sail within sight of land.They sailed regularly round the Mediterranean and to the Black Sea.

3. The Egyptians believed that, to enjoy the next world to the full, their bodies would need to survive. So they evolved a system to preserve the body, which we call mummification.

4. In October 1969, a few scientists arrived in Senegal.They wanted to go to the Congo. They wanted to look at the rivers, the land and the plants. They went in a hovercraft. The hovercraft went down the River Senegal. People ran to the river to see the hovercraft. At Kaskas the people welcomed the scientists and danced in the village.

5. On a winter evening, we stood near a frozen pond to watch the ducks. The ducks were swimming about in a little patch of open water.

“How do they keep the water open?” Jean asked.

“When those ducks paddle their feet” John answered, “they stir up the warmer water from the bottom of the pond to the top. The stirring keeps the water from freezing over.

The ducks use the opening to look for food. Their paddling also helps to keep their feet warm.”

Ducks do not think and reason about ways to get food or keep warm. They do by instinct what they need to do to stay alive.


تمرین: با توجه به نزدیکترین و مصطلح ترین معادل، متنهای زیر را پس از تقسیم جملات به نهاد و گزاره به فارسی برگردانیذ. نثر محاوره ای به کار نبرید.

1. From about 1503 to 1482 B.C. this remarkable woman, ruled Egypt most successfully. Her architect built her a fine funeral temple, where her achievements were recorded.

2. In ancient Egypt most people were farmers. For them the year’s work began in October when the waters of the Inundation had finally gone down. They broke up any large clods of earth in their fields and ploughed them. Their ploughs were drawn by teams of oxen. Behind the plough came the sower, who casted seed by hand from a bag. Animals were then driven over the sown grain. During the time of growing, the fields had to be weeded and watered and birds had to be kept away from the corps until the harvest in March or April. Besides wheat and barley, the Egyptians grew a wide range of fruits and vegetables.

3. In ancient Greece clothes were at first made of wool and linen, but by the end of the Classical Period silk and cotton were becoming available. The cloth was either plain or patterned, and patterned borders were used to decorate some dresses. Young men often wore a short cloak called a ‘chlamys’. When traveling, both men and women wrapped themselves in a cloak called a ‘himation’.

4. The origins of Greek gods and goddesses are lost in the mists of time. In Greece’s heyday were six great gods and six goddesses, as well as a large number of lesser divinities. There were also lesser beings such as the beautiful nymphs and the dreadful furies who brought torment to the wicked, Zeus, the king of gods, ruled from Mount Olympus. His brother Poseidon ruled the sea and his brother Pluto, the Underworld.


  • تحلیل دستوری جمله های مرکب

چنان که اشاره شد، برای درک بهتر روابط اجزای جمله های مرکب بهتر است قبل از ترجمه آنها را به جمله های ساده (پایه و پیرو)تجزیه کنیم. به نمونه زیر توجه کنید:

[The mountain barriers which arrest the rain-bearing winds from the Mediterranean and the Indian Ocean][have made the rainfall of the peninsula inadequate for agriculture.]

با توجه به این نکته که جمله موصولی پس از which توضیحی است مربوط به عبارت the mountain barriers (و برای آن در جمله آمده است تا مانع از تکرار دوباره این عبارت شود)، جمله فوق را می توان به صورت زیر بازنویسی کرد:

a. [The mountain barriers] [arrest the rain-bearing winds from the Mediterranean and the Indian Ocean.]

جمله پیرو

b. [The mountain barrier][ have made the rainfall of the peninsula  inadequate for agriculture.]

جمله پایه

و سپس آن را ترجمه کرد:

موانع کوهستانی که جلوی بادهای باران دار مدیترانه و اقیانوس هند را می گیرند، موجب شده اند که در این شبه جزیره باران کافی برای کشت و زرع نبارد.

نمونه دیگر:

Objects which we call ‘solids’ are, in fact, bundles of molecules held together by  mutual attraction.

این جمله را می توان به صورت زیر تجزیه و بازنویسی کرد:

a. Objects are, in fact, bundles of molecules held together by mutual attraction.

جمله پایه

b. Objects are called solids (We call ‘Objects’ ‘solids’).

جمله پیرو

با توجه به اینکه جمله موصولی پس از which در جمله a حذف شده جمله a نیز به نوبت خود قابل تجزیه به دو جمله زیر است:

a (1). Objects are in fact bundles of molecules.

a (2). The bundles of molecules held together by mutual attraction.

پس از درک روابط جمله های پایه و پیرو می توان آنها  را به صورت زیر  ترجمه کرد:

اشیایی که«جامد» نامیده می شوند در حقیقت توده های مولکولی هستند که به واسطه کشش متقابل چسبیده اند.

نمونه دیگر:

Sulfur has 16 electrons, which fill up the first shell and the second, leaving the third incomplete, with only six electrons.

این جمله قابل تجزیه به جمله های زیر است:

a. Sulfur has 16 electrons.

b. The electrons fill up the first shell and second [shell].

c. The third shell is left incomplete with only six electrons.

حال می توان آن را ترجمه کرد:

سولفور 16 الکترون دارد که لایه های اول و دوم را تکمیل می کنند و لایه سوم را با فقط 6 الکترون ناقص می گذراند.


تمرین: متن های زیر را با استفاده از فرهنگ دوزبانه و با توجه به نزدیکترین و مصطلح ترین معادل به فارسی ترجمه کنید. توجه داشته باشید که تحلیل دستوری جمله ها در این مرحله ضروری است.

1. Matter is composed of atoms and molecules. Familiar objects which we call ‘solids’ are, in fact, bundles of molecules held together by mutual attraction. The molecular forces hold each molecule in place. If the molecules are packed in a regular array. They are called crystals.

2. According to the planetary theory of atomic structure, electrons circle in shells around a central nucleus and the majority of elements have atoms with incomplete outer shells. Lithium, for example, has a complete first shell with two electrons and a second shell with only one. Sulfur, on the other hand, has 16 electrons, which fill up the first shell (with two) and the second (with eight) leaving the third incomplete with only six.

3. Leslie Mason’s wife had been pretty and now a middle-aged woman, was still comely. She was nearly as tall as he, with blue eyes and soft brown hair only just streaked with grey. She was inclined to be stout, but her height enabled her to carry with dignity a corpulence which a strict attention to diet prevented from becoming uncomfortable.


  • برابریابی دستوری

در کار برابریابی دستوری، مترجم تازه کار همواره در معرض تاثیر پذیرفتن از ساخت دستوری زبان مبدا قرار دارد. این خطر بسیار بزرگ, که فقط هم دامنگیر تازه کاران نیست، علاوه بر صدمه ای که به ساختار زبان فارسی می زند و ذکر آن در اینجا ضروری نیست، خطاهای فاحشی هم در کار ترجمه به بار می آورد. اگر نه به صورت یک قاعده، دست کم به عنوان یک رهنمود عملی، باید گفت که در بسیاری از موارد لزومی ندارد زمان های افعال متن مورد ترجمه عیناً به زبان مقصد برگردانده شود و همواره باید به ترکیب های اصطلاحی توجه کرد.

تنظیم افعال

یکی از موارد تنظیم افعال گذشته در جمله های پایه و پیرو است. به نمونه ی زیر و ترجمه نادرست یکی از مترجمان تازه کار توجه کنید:

I hardly knew whether she was still there or had gone away.

من به سختی می دانستم که او آنجا بود یا رفته بود .

این ترجمه چند ایراد دارد:

الف) عبارت «به سختی می دانستم» در فارسی نادرست و بی معناست. به جای آن باید «نمی دانستم» یا «درست نمی دانستم» را به کار برد.

ب) در زبان فارسی به دلیل وجود شناسه فعل، آوردن ضمیر در بسیاری از موارد ضرورتی ندارد. به جای «من…..نمی دانستم» می توان به «می دانستم» اکتفا کرد.

پ) در ترجمه این جمله فعل جمله های پیرو باید برخلاف انگلیسی به زبان «حال» صرف شود.

به طور کلی در ترجمه این گونه جمله های مرکب که زمان افعال جمله های پایه و پیرو آنها ماضی است، زمان فعل جمله پایه عیناً در فارسی حفظ می شود، اما فعل جمله ی (جمله های) پیرو غالباً به کمک صیغه ی مضارع تنظیم می شود. به این ترتیب این جمله را  می توان چنین ترجمه کرد: «درست نمی دانستم که هنوز آنجاست یا دیگر رفته است».

کاربرد زمان آینده

مورد دیگر کاربرد فرائان زمان آینده در زبان انگلیسی است که در فارسی گاه به کمک صیغه ی مضارع و گاه به کمک مستقبل بیان  می شود. به نمونه ی زیر و ترجمه نادرست یکی ار مترجمان تازه کار توجه کنید,

I will come with you if you want me to.

اگر بخواهی با تو خواهم آمد. خانه کتاب و ترجمه دقیق: مرکز تخصصی کتاب و ترجمه

اما ترجمه صحیص و مصطلح این جمله در زبان فارسی این است: «اگر بخواهی با توجه می آیم»، که به کمک صیغه مضارع ساخته می شود.

کاربرد آینده کامل

مورد دیگر زمانی است که بعضیها آن را به آینده کامل (future perfect) ترجمه کرده اند. مترجمان کم تجربه غالباً زمان آینده را در برابر آن به کار می برند که درست نیست بلکه در فارسی معمولاً با ماضی نقلی برابر است. به نمونه ی زسیر توجه کنید:

The meeting will have finished by the time we get there.

تا وقتی که ما به آنجا برسیم جلسه تمام خواهد شد.

چنان که گفته شد، این زمان در فارسی غالباً به کمک ماضی نقلی بیان می شود و ترجمه صحیح آن چنین است: «تا ما به آنجا برسیم جلسه به پایان رسیده است.»

در زمینه چگونگی سازگازسازی ساختمان نحوی نیز شاید نتوان قاعده ای کلی ارائه داد اما می توان رهنمود های زیر را در نظر گرفت. توجه به نکات زیر از امکان خطاهای مترجم کم تجربه در این زمینه می کاهد:

1. برگرداندن مو به موی زمان افعال متن مورد ترجمه به زمان مقصد ضرورتی ندارد.

2. هنگامی که در برگرداندن زمان افعال تردیدی پیدا می شود, باید بیشتر به همسانی معنایی توجه کرد تا همسانی دستوری.

3. هنگامی که همسانی معنایی در کار ترجمه زمان ها در نظر گرفته می شود, باید به اصطلاح «ذوق سلیم» را در نظر گرفت؛ مترجم باید از خود بپرسد که آیا چنین ترکیبی را شنیده است، و آیا معنای ترکیبی که به کار برده قابل فهم است یا نه.


تمرین: ترجمه فارسی متن زیر را لفظ از لحاظ فعل های زمان گذشته و مطابقت آن با قاعده متداول در فارسی بررسی کنید و در صورت لزوم آن را تصحیح کنید.

He didn’t know why. for instance. but when he flew at altitudes less than his wing span above the water. He could stay in the air longer with less effort.

او نمی دانست چرا مثلاً, آنگاه که در بلندایی کمتر, با بالهای نیم گشوده اش بر فراز آب پرواز می کرد  می توانست با اندکی کوشش برای مدت طولانیتری در هوا بماند.


تمرین: به دنبال هر جمله انگلیسی دو ترجمه فارسی آورده شده است. با نظر گرفتن اصل «برابریابی دستوری»، کدام یک بهتر است؟ چرا؟

1. Their subsequent was success was due to the discovery that yellow fever was transmitted to men by mosquitoes.

الف) موفقیت بعدی آنها به دلیل کشف این نکته بود که تب زرد توسط پشه به انسان منتقل می شد.

ب) بعدها کشف این نکته که پشه عامل انتقال تب زرد به انسان است,موجب موفقیت آنها شد.

2. Yellow fever has not played as important a part in the destiny of mankind as certain other diseases, such as malaria, plague and cholera.

الف) اهمیت نقشی که تب زرد در سرنوشت بشر ایفا کرده است, از بیماریهای دیگر چون وبا، مالاریا و طاعون کمتر بوده است.

ب) تاثیر تب زرد در سرنوشت انسان به اندازه ی بیماریهایی از قبیل وبا و مالاریا و طاعون نبوده است.

3. People, boats, hencoops, chairs, rafts and boards were all floating cheek by jowl.

الف) آدمها، قایقها، قفسهای مرغها، صندلیها، الوارها و تخته پاره ها همه چسبیده به هم در سطح آب شناور بودند.
ب) آدم، قایق، قفس مرغ، صندلی، الوار، تخته پاره، همه چسبیده به هم روی آب شناور بود.

He didn’t know why, for instance …. He could stay in the air longer with less effort.

الف) او نمی دانست چرا مثلا …. می توانست با اندکی کوشش برای مدت طولانیتری در هوا بماند.

ب) مثلا  نمی دانست که چرا…. می تواند با اندکی کوشش مدت طولانیتری در هوا بماند.


تمرین: متن زیر را با توجه به نزدیکترین و مصطلح ترین معادل به فارسی برگردانید. به کاربرد زمانهای گذشته در این متن توجه کنید و کوشش کنید با در نظر گرفتن ساختارهای دستوری رایج در زبان فارسی، زمان افعال را تنظیم کنید. می توانید در صورت لزوم از فرهنگ دوزبانه استفاده کنید.

Hilda and Eustace took turns to sit beside the driver. Eustace’s turn came last. He loved the moment when they turned off the main road and began to go inland. Hilda would talk to the driver with an almost professional knowledge of horses. The driver let her use the whip, and even hold the reins herself. Eustace had once been offered this privilege. At first he enjoyed the sensation of power.

But suddenly the horse stumbled, then broke into a gallop, and the driver, snatching the reins, swore with a vehemence that terrified Eustace. He had never seen anyone so angry before, and though the man, when he calmed down, assured him he was not to blame, he fell he was, and refused to repeat the experiment.


جلسات گذشته ⇓⇓

آموزش مترجمی – جلسه 1 (مقدماتی)

آموزش مترجمی – جلسه 2 (مقدماتی)

آموزش مترجمی – جلسه 1 (سطح متوسط)

آموزش مترجمی – جلسه 4 (مقدماتی)


آموزش ترجمه فارسی به انگلیسی

ترجمه تخصصی فارسی به انگلیسی


Rating: 20.0/20. From 2 votes.
Please wait...

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

خـانـه کـتـاب دقـیـق