آموزش مترجمی – جلسه 2 (مقدماتی) – خانه کتاب و ترجمه دقیق
Menu
motarjemi

آموزش مترجمی – جلسه 2 (مقدماتی)


ادامه آموزش مترجمی – جلسه 1 (مقدماتی)

اگر آموزشهای رایگان ترجمه را دنبال کنید و تمرین مداوم داشته باشید در مدت کوتاهی ترجمه شما به سطح بالا خواهد رسید

مراحل و انواع ترجمه

برحسب اینکه واحد ترجمه کلمه، جمله، یا مفهوم کلی باشد، ترجمه را می توان به سه مرحله تقسیم کرد:

کلمه به کلمه: در این مرحله واحد ترجمه کلمه است، به این معنا که در برابر هر کلمه ای که در متن زبان مبدأ آمده است، یک کلمه ی معادل در زبان مقصد به کار گرفته می شود. در برگردان بسیاری از عبارات و اسامی خاص، از قبیل ترجمه Ministry of Labor به «وزارت کار» و deep structure به «ژرف ساخت» ترجمه ی کلمه به کلمه کارآیی کافی دارد.

اما به ندرت ممکن است بتوان جمله ای را سراسر کلمه به کلمه ترجمه کرد، زیرا در مواردی که ساخت دستوری زبانهای مبدأ و مقصد با یکدیگر متفاوت باشد (چنان که مثلا فعل در انگلیسی معمولا بعد از فاعل قرار می گیرد و در فارسی معمولا در آخر جمله می آید). ترجمه ی کلمه به کلمه موجب جا به جا شدن فعل با سایر اجزای جمله می شود و در نتیجه جمله ی حاصله در زبان مقصد از لحاظ ساخت دستوری نادرست به حساب می آید. به نمونه های زیر توجه کنید:

He went.

او رفت.

I think he is clever.

من فکر می کنم او هست باهوش.

ترجمه ی کلمه به کلمه ی جمله ی شماره 1 هم از نظر ساخت دستوری زبان فارسی درست است و هم از نظر معنا. اما جمله ای که حاصل ترجمه ی کلمه به کلمه ی تمام اجزای جمله ی شماره 2 است، براساس قواعد دستوری رایج در فارسی درست به حساب نمی آید.

تحت اللفظی: در این مرحله واحد ترجمه عبارت و جمله است و قواعد دستوری زبان مقصد (از جمله ترتیب قرار گرفتن فاعل و فعل، صفت و موصوف، مضاف و مضاف الیه، و غیره در جمله) در ترجمه رعایت می شود. در عین حال، عبارات و جمله هایی که در متن زبان مبدأ آمده است، با حفظ معنای تحت اللفظی تک تک کلماتی که در آنها وجود دارد، به عبارات و جمله های معادلی در زبان مقصد ترجمه می شود. بسیاری از جمله ها را می توان به این ترتیب به درستی ترجمه کرد. به نمونه های زیر توجه کنید.

1- I think he is clever.

من فکر می کنم او باهوش است.

2- We were all tired.

ما همگی خسته بودیم.

3- Three nights later he died.

سه شب بعد او مرد.

در تمام مواردی که ترجمه ی جمله ها و عبارات متن مبدأ نیاز به اعمال تطابقها و برابریابی های دستوری و معنایی نداشته باشد می توان از ترجمه ی تحت اللفظی استفاده کرد.

ترجمه مفهومی: در این مرحله دیگر واحد ترجمه کلمه و جمله نیست، بلکه مفهوم کلی است. ترجمه ی مفهومی در موارد زیر ضروری است:

1- وقتی که ترجمه ی تحت اللفظی جمله یا عبارت در دست ترجمه از لحاظ دستوری یا از لحاظ معنایی در زبان مقصد نامأنوس یا نامفهوم باشد، مترجم باید با برابریابی دستوری و معنایی، که دو ویژگی ترجمه ی مفهومی است، متن را ترجمه کند. به نمونه های زیر توجه کنید:

  1. He knew that he could not walk anymore.

الف) می دانست که دیگر نمی توانست راه برود.
ب) می دانست که دیگر نمی تواند راه برود.

ترجمه ی (الف) تحت اللفظی است و ساخت دستوری آن با ساخت جمله ی شماره 1 مطابقت دارد. اما این جمله به رغم معنی دار بودن، در زبان فارسی فصیح «درست» به حساب نمی آید. زیرا برخلاف قواعد دستوری رایج در زبان فارسی، فعل جمله های پایه و پیرو از نظر زمانی با یکدیگر مطابقت ندارد.

در ترجمه ی (ب) که هم از نظر معنا و هم از نظر ساخت دستوری «درست» است، برابریابی دستوری صورت گرفته است، یعنی یافتن قالبی دستوری که برای بیان همان مفهوم در فارسی به کار گرفته می شود، وجه تمایز آن با ترجمه ی تحت اللفظی همین است.

2- وقتی که مفهوم کلی عبارت یا جمله ی در دست ترجمه، نه به معنای تک تک کلماتی که در آن آمده است، بلکه به مفهوم خاصی بستگی داشته باشد که این مجموعه به ذهن خواننده متبادر می کند، از آن جمله است ترجمه ی ضرب المثلها، عبارات تشبیهی، استعاری، اصطلاحی (idiomatic)، و غیره.

به نمونه ی زیر توجه کنید:

1- Do as Romans while in Rome.

الف) در رم مثل رومی ها باش.
ب) خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو.

 در این مورد ترجمه ی (الف) تحت اللفظی است زیرا با وجود اینکه هر کلمه ی آن به یک کلمه معادل ترجمه شده و از لحاظ دستوری هم ایرادی ندارد، فاقد مفهوم حقیقی این ضرب المثل انگلیسی است، چنان که خواننده با خواندن آن متوجه نمی شود که مفهوم آن برابر است با «خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو» پس ترجمه ی (ب) که همان مفهوم را در قالب ضرب المثل معادلی در فارسی بیان کرده، درست است.

به این ترتیب، هنگام ترجمه مواردی پیش می آید که باید متن را کلمه به کلمه تحت  اللفظی یا مفهومی ترجمه کرد. دقیقترین ترجمه آن است که با ترجمه ی کلمه به کلمه آغاز کنیم ( چنان که در جمله ی I think he is clever ترجمه را با «من فکر می کنم…» در برابر … I think شروع می کنیم) سپس به تطابق و برابریابی دستوری بپردازیم و در موارد لازم به ترجمه ی مفهومی دست بزنیم.

تمرین: در برابر کلمات عبارات و جمله های انگلیسی زیر ترجمه ای آورده شده است کدام یک از این ترجمه ها کلمه به کلمه تحت اللفظی یا مفهومی است؟

Socio-economic اجتماعی اقتصادی

Deep structure ژرف ساخت

School-age children   کودکانی که به سن مدرسه رسیده اند

  in-service training آموزش ضمن خدمت

red-skin سرخپوست

What I told him went into one ear and out the other.

حرفهایم را از یک گوش شنید و از گوش دیگر در کرد.

Easy come. Easy go. باد آورده را باد می برد

He eats like a horse. مثل گاو می خورد

Native speakers of Farsi. فارسی زبانان

She was very pretty _ we couldn’t take our eyes off her.

چنان زیبا بود که نمی توانستیم چشم از او برداریم.


این پیشنهادها را از دست ندهید:

ثبت امتیاز و نظر فراموش نشود


No votes yet.
Please wait...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

خانه کتاب و ترجمه دقیق